Werkbladen overzicht

Dit zijn de werkbladen en explainervideo's van NPRES op het gebied van participatie. Ze bieden gemeenten, provincies en RES-regio's concrete handvaten om mee aan de slag te gaan.

Werkblad betrokkenheid bij windprojecten

Hoe helpt kennis van gedragspsychologie bij beter luisteren en praten met inwoners?

Handboek Omgevingsadviesraden

Met een omgevingsadviesraad geef je bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden een gelijkwaardige plek aan tafel voor betere plannen en duidelijke afspraken.

Werkblad Desinformatie en misinformatie

Communicatieprofessionals spelen een cruciale rol in het bevorderen van accurate informatie en het ondervangen van de zorgen in de samenleving over een duurzame energietoekomst. Daarom is dit werkblad ontwikkeld voor professionals die werkzaam zijn in de energietransitie. Het werkblad biedt een overzicht van kennis en vaardigheden die je nodig hebt om goed te kunnen omgaan met misleidende en onjuiste informatie.

Werkblad Lokaal Eigendom

Handvaten voor het faciliteren van lokaal eigendom en het verankeren in beleid

Explainervideo lokaal eigendom

In deze uitleg video neemt Willemijn je mee in het onderwerp Lokaal eigendom. Wat is lokaal eigendom nu precies? Welke vormen van lokaal eigendom zijn er? En welke rol heb jij hierin als volksvertegenwoordiger?

Werkblad Maatschappelijke Tender

Handvaten voor het afwegen waarom, wanneer en hoe je een maatschappelijke tender inzet

Explainervideo Maatschappelijke Tender

In deze uitlegvideo neemt Willemijn je mee in het onderwerp Maatschappelijke Tender. Wat is het en hoe kun je het inzetten?

Juridische bouwstenen voor financiële participatie 

Juridische en praktische bouwstenen voor financiële participatie bij hernieuwbare energieprojecten voor decentrale overheden

Handreikingen

Dit zijn handreikingen die door andere partijen zijn ontwikkeld en die kunnen worden gebruikt om het participatieproces vorm te geven.

Toolkit van het Nationaal Burgerberaad Klimaat

Op verzoek van het kabinet en de Tweede Kamer hebben de deelnemers van het Nationaal Burgerberaad Klimaat gewerkt aan een advies. Dit advies geeft antwoord op de vraag: hoe kunnen we als Nederland eten, spullen gebruiken en reizen op een manier die beter is voor het klimaat? Het burgerberaad komt met 13 impactvolle aanbevelingen voor het kabinet en de Tweede Kamer. Met deze aanbevelingen kan in totaal tot 17 megaton CO₂-uitstoot bespaard worden in 2030. Dit is tot wel 12% van de totale jaarlijkse uitstoot in Nederland.

De Burgerberadentool

De afgelopen jaren is er in gemeenten en provincies een groot aantal burgerberaden georganiseerd. Van deze ervaringen valt veel te leren voor toekomstige burgerberaden en andere vormen van  participatie. Om deze kennis toegankelijk te maken, is de Burgerberadentool ontwikkeld. Deze tool helpt participatieprofessionals, projectleiders en uitvoeringsbureaus om onderbouwde keuzes te maken bij het ontwerpen, uitvoeren en de follow up van een burgerberaad.

Eigendomsmodellen voor de warmtegemeenschap

De warmtegemeenschap is een nieuwe speler in het samenspel van overheid en markt. De warmtegemeenschap biedt een alternatief voor de gebruikelijke publieke rechtsvorm (overheden) en private rechtsvormen (commerciële marktpartijen). De wet biedt ruimte aan de warmtegemeenschap om als warmtebedrijf een collectief warmtesysteem te ontwikkelen en exploiteren.

Opgroeiruimte voor een optimale samenwerking

Opgroeiruimte creëert een speelveld waarin ambtenaren net zo bekwaam zijn in samenwerken met een lokale gemeenschap, als samenwerken met marktpartijen. Tegelijk creëert het ruimte waarin initiatieven én gemeenten de tijd en ondersteuning krijgen om samen de energietransitie vorm te geven. Hierbij staan een optimale rolverdeling en wederzijds vertrouwen centraal.

Energiedelen is de toekomst

De coöperatieve energiebeweging lanceerde in 2022 een nieuw marktmodel, local4local, voor het delen van in eigen beheer lokaal opgewekte stroom met lokale afnemers. Nu, drie jaar later, staat de basis van het decentrale energiesysteem en worden de inzichten hoe het beter en groter kan gedeeld. Het marktmodel local4local werkt zonder winstoogmerk en heeft oog voor de nijpende problemen op het elektriciteitsnet. Het is gebaseerd op de visie dat lokale duurzame levering voordelen oplevert voor eindafnemers en de lokale gemeenschap. Het leidt tot lagere maatschappelijke kosten, onder andere door verminderde netcongestie.  

Instrumentarium Eerlijke Energietransitie

Een succesvolle energietransitie gaat om meer dan techniek en geld. Zonder aandacht voor eerlijkheid verliezen we draagvlak. Het instrumentarium Eerlijke Energietransitie helpt om het thema rechtvaardigheid een plek te geven in beleid.

Draagvlak en acceptatie voor windenergie 

Projecten om hernieuwbare energie op te wekken zoals windparken, hebben impact op de leefomgeving van mensen. Het creëren van maatschappelijk draagvlak en acceptatie voor zulke projecten onder burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties is van groot belang. In deze handreiking deelt de Randstedelijke Rekenkamer de opbrengst van haar recente onderzoeken naar participatie bij windparken. 

Kennisbank energiegemeenschappen

De nieuwe Kennisbank Energiegemeenschappen vervangt de Energie Samen Academie en bevat uitgebreide informatie over hoe de coöperatieve duurzame energiebeweging gezamenlijk kan werken aan warmte, energiedelen, wind, zon, besparing en aardgasvrij.

Buurtwarmtewijzer

Met de BuurtWarmteWijzer werk je in 3 stappen samen met bewoners naar een wijkuitvoeringsplan. Eentje die wél meteen aansluit bij de wensen van de bewoner en bij de kansen in de buurt. Een aanpak waarmee je energiecorporaties en bewonersinitiatieven faciliteert. Dat bespaart tijd, geld én energie!

Handreiking lokale analyse

Het NPLW heeft voor gemeenten een handreiking voor lokale analyse gemaakt. Hiermee kun je de uitkomsten uit de Startanalyse 2025 verrijken met lokale data.  Hoe ziet de lokale infrastructuur eruit? Zijn er lokale warmtebronnen en energiecoöperaties aanwezig? Door onder andere deze informatie aan de Startanalyse 2025 toe te voegen, heb je een vollediger beeld van de lokale situatie. 

Handreikingen Kennisknooppunt Participatie

Het kennisknooppunt Participatie brengt publicaties uit over (onderwerpen gerelateerd aan) participatie en biedt meer dan praktische handreikingen over o.a. het betrekken van stakeholders, het opstellen van een participatieplan, het werven van burgers en de rol van politici en bestuurders in participatie.

Vuistregels voor participatie - deel 1: de 16 vuistregels

Iedereen die een initiatief wil nemen voor nieuw beleid, nieuwe regelgeving, een nieuw project of een nieuw programma krijgt ermee te maken: participatie. Participatie houdt, kort gezegd, deelnemen aan een initiatief van een ander in. Vaak is er bij initiatieven sprake van belangen, waarden en perspectieven die op gespannen voet staan. In het eerste deel zijn 16 vuistregels opgenomen voor het beter ontwerpen, vastleggen, verbinden en integreren/verankeren van het participatieproces.

Vuistregels voor participatie - deel 2: de weerbarstige praktijk

Hoe logisch de vuistregels ook lijken, er is een reden waarom het toepassen zoveel lastiger is
dan het formuleren en herkennen van vuistregels. Op basis van focusgroepen met participatieprofessionals en een literatuurstudie reflecteren we op de vuistregels. Op waarom de vuistregels niet altijd goed toepasbaar zijn, op de dilemma’s die zich voor kunnen doen bij het toepassen en op de barrières die professionals ervaren in het goed toepassen van de vuistregels.

Handreiking Burgerberaden

In de handreiking burgerberaden lees je alles over de stappen die je zet voor, tijdens en na een burgerberaad of burgerforum. Welke keuzes zijn er te maken? En welke voor- en nadelen hangen daaraan vast?

Tips om participatie diverser, inclusiever en representatiever te maken

De handreiking Tips om participatie diverser, inclusiever en representatiever te maken helpt ambtenaren bij overheden op weg om participatietrajecten toegankelijker en aantrekkelijker te maken voor verschillende groepen burgers.

Participatieplan Wind op Land - NWEA

De Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA) heeft een handreiking ontwikkeld dat antwoord geeft op wat in een participatieplan voor de realisatie van wind op land moet staan en welke instrumenten daarbij kunnen worden ingezet.

De energieke gemeente: stappenplan bewonersparticipatie

Om de warmtetransitie te versnellen, is een goed ingericht proces voor bewonersparticipatie cruciaal. Het stappenplan 'De energieke gemeente' ondersteunt gemeentes bij het doorlopen van dit proces en de communicatie hierbij.

Handreiking voor gemeenten over de samenwerking met energiecoöperaties

Gemeenten hebben de regie in de lokale energietransitie en werken daarbij samen met energiecoöperaties van buurtbewoners. Ze zoeken vaak naar een goede invulling van hun rol in deze (nieuwe) samenwerking. Ervaringen en tips voor een betere samenwerking izijn gebundeld in deze handreiking. Zo vinden gemeenten sneller hun weg naar de juiste informatie. 

Handreiking Rolverdeling bij het ontwikkelen van zonneparken en windmolens met lokaal eigendom

Om een project van de grond te krijgen, is goed samenspel tussen de projectpartners essentieel. De sleutel: heldere rolverdeling en samenwerkingsafspraken. Met de handreiking 'Rolverdeling bij het ontwikkelen van zonneparken en windmolens met lokaal eigendom' geeft de Participatiecoalitie inzicht in hoe die rolverdeling eruit kan zien en handvatten voor het gesprek erover. 

Sociaal binden: In contact met moeilijk bereikbare groepen

Hoe kom je als overheid in contact met moeilijk bereikbare groepen? Dit hebben Sociaal Werk Nederland en Onderzoeksbureau Labyrinth onderzocht door in vijf gemeentes een pilot uit te voeren met de lokale sociaalwerkorganisatie.

Toolbox Samenwerken in de lokale energietransitie

Aan de hand van opdrachten leer je elkaar goed kennen, vind je overeenstemming, bepaal je gezamenlijke doelstellingen en stippel je de weg ernaartoe uit. Zo leg je een goede basis voor een fijne samenwerking met wederzijds vertrouwen. Je kunt de toolbox ook gebruiken om een bestaande werkrelatie op de juiste koers te houden.

Crack the Process kaartenset

Besluitvormingsprocessen duren doorgaans jaren. Om dit proces te versnellen is er nu een handig hulpmiddel: kaartenset ‘Crack the Process’. De kaartenset geeft inzicht in alle besluiten die samen met betrokkenen genomen moeten worden voordat de schop de grond in kan. 

3 Interviews over samenwerking

NVDE, VNG, de Participatiecoalitie en NPRES onderzoeken samen hoe de samenwerking tussen gemeenten, energiecoöperaties en projectontwikkelaars zo goed mogelijk kan verlopen. In dat kader publiceren we drie interviews waarin de betrokken partijen openhartig hun inzichten en ervaringen delen. De projecten:

• Windpark Pampus Wind
• Zonnepark Bijvanck
• Zonnepark Eekerpolder

Participatiewaaier zon- en windprojecten op land

Deze Participatiewaaier is tot stand gekomen naar aanleiding van een afspraak in het Klimaatakkoord (aan de Elektriciteitstafel) en is gepubliceerd in november 2019. Dit is een gezamenlijk product van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE, coördinerend), Energie Samen, de Natuur- en Milieufederaties (NMF’s), Hier Opgewekt, Holland Solar, de Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA), Energie Nederland, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG),het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK).