Hoe zit het met financiële participatie?

Onderwerp
Participatie van beleid tot uitvoering

Participatie wordt veelal geassocieerd met de inhoudelijke betrokkenheid van inwoners en stakeholders bij het proces rondom beleid en projecten voor duurzame opwek. Naast het meepraten over het proces en het ontwerp kan ook het financieel participeren in projecten voor duurzame opwek bijdragen aan het maatschappelijke draagvlak voor duurzame opwek.

Bij financiële participatie investeert de omgeving in het project en/of ervaart de voordelen van de opbrengsten van het project voor duurzame opwek. In het Klimaatakkoord staat dat er wordt gestreefd naar 50% lokaal eigendom van de hernieuwbare energieprojecten.

In hoeverre overheden dwingende randvoorwaarden mogen stellen aan initiatiefnemers voor het organiseren van financiële participatie wordt beschreven in de factsheet ‘Bevoegdheden overheden bij procesparticipatie en financiële participatie’.

Welke vormen van financiële participatie zijn er?

Financiële participatie van de omgeving kan op verschillende manieren worden bereikt. Voorbeelden hiervan zijn:

  1. Mede-eigenaarschap, bijvoorbeeld via een energiecoöperatie;
  2. Inwoners of bedrijven kunnen financieel deelnemen, bijvoorbeeld via aandelen of obligaties in een wind- of zonneproject;
  3. Er kan een omgevingsfonds opgezet worden. Een deel van de financiële opbrengsten winsten kunnen via dit fonds ingezet worden ten behoeve van de omgeving. Bijvoorbeeld voor natuurontwikkeling, een nieuw buurthuis of sportvelden;
  4. Met een omwonendenregeling ontvangen mensen die in de directe omgeving wonen een indirect voordeel. Bijvoorbeeld met korting op stroom afkomstig uit het project of door investeringen in het verduurzamen van hun woning.

Welke vorm het meest geschikt is, is afhankelijk van het project en het type omgeving. Begin als initiatiefnemer daarom altijd met het opzetten van een proces om samen met de omgeving te kijken naar haalbare en wenselijke (financiële-)participatie.

Het is goed mogelijk dat de uitkomst een combinatie van de verschillende vormen is. Zo heeft een omgevingsfonds of omwonendenregeling voordelen voor iedereen (en dus ook de mensen met een smalle beurs) en kan mede-eigenaarschap of financieel deelnemen juist de lokale betrokkenheid vergroten.

The buzz word: streven naar 50% lokaal eigendom

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er wordt gestreefd naar 50% lokaal eigendom van de productie van wind- en zonne-energie op land in 2030 en dat hierbij in een gebied door de partijen gelijkwaardig wordt samengewerkt in de ontwikkeling, bouw en exploitatie bij hernieuwbare opwekking. 

Lokaal eigendom wil zeggen dat inwoners/ondernemers collectief (gedeeltelijk) eigenaar zijn van de installatie van een wind- of zonnepark, meestal in de vorm van een energie-, wijk- of dorpscoöperatie, en zeggenschap hebben over (de ontwikkeling van) het project, inclusief (een deel van) de opbrengsten. Eigenaarschap houdt dus ook in dat het burgercollectief een financieel risico loopt. Er kan gekozen worden om af te wijken van het algemeen streven naar 50% lokaal eigendom vanwege lokale, projectgerelateerde redenen, bijvoorbeeld als de omgeving niet geïnteresseerd of niet in staat is om zelf te investeren en de voorkeur geeft aan een andere vorm van (financiële) participatie.

Eind september 2021 verschijnt het werkblad Lokaal Eigendom. In het werkblad worden inzichten en handvaten gegeven hoe je als gemeente/provincie lokaal eigendom kunt stimuleren en faciliteren en hoe je lokaal eigendom kunt borgen in beleid.

VOORBEELDIn een recordtijd van nog geen vier jaar hebben burgers uit Nijmegen en omgeving Windpark Nijmegen-Betuwe gerealiseerd. Het windpark, met vier windmolens, levert sinds eind 2016 duurzame energie voor ruim 7.000 huishoudens per jaar. Het project is, met windaandelen, volledig in handen burgers. Daarnaast is er een omgevingsfonds, opgericht om een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid in de omgeving van het windpark. Bezoek Windpark Nijmegen-Betuwe website. 

VOORBEELDEen ander voorbeeld is het ‘Aangepast afwegingskader zonne-energie Hoogeveen’, vastgesteld door de gemeenteraad van Hoogeveen in 2019. Daarin staat onder andere uitgelegd hoe de inwoners van Hoogeveen de mogelijkheid krijgen deel te nemen aan de lokale projecten rondom duurzame opwek. 

Meer lezen

Hulp nodig?

  • Uw regio kan ondersteunen bij de organisatie van lokaal eigendom. Neem daarvoor contact op. Uw regio vindt u via regio's op de kaart 
  • De Participatiecoalitie bundelt de expertise van 5 maatschappelijke organisaties. Bij hen kunnen gemeenten en regio’s terecht voor advies en ondersteuning. Neem contact op met de Participatiecoalitie
50%
Vorige artikel
6.
Participatie van beleid tot uitvoering
Volgende artikel
7.
Waarover kan men meepraten